Wspólny Powiat - bezpłatna gazeta kulturalno-informacyjna

Według historyka Andrzeja Góralskiego nazwa ta w źródłach pisanych pojawiła się w XVI wieku i dotyczyła wsi szlacheckiej o nazwie „Milanowo-Rabsztin" (w niektórych tekstach „Rabsztyn"). Widnieje ona na mapie z XVI wieku oraz na mapie fizjografa Pierwszej Rzeczypospolitej Karola de Pertheesa (1739-1815)  z 1792 r., która znajduje się w zbiorach Kampinoskiego Parku Narodowej. Zdobyłem kopię tej mapy i rzeczywiście znajduje się na niej wieś „Milanovo" usytuowana na terenie obecnego Milanówka.

W oparciu o skąpe dane, można przypuszczać, że nazwa wywodzi się od nazwiska rodziny szlacheckiej Milanowskich herbu Boleścic. Milanowscy pełnili wiele ważnych funkcji na terenach obecnego Mazowsza. Stanisław Milanowski w 1377 roku był podkomorzym warszawskim, Andrzej Milanowski w 1486 r. był kasztelanem liwskim, zakroczymskim, warszawskim - o czym pisze w swojej pracy J. Piętka.[1]

Potwierdzenie związków rodziny szlacheckiej Milanowskich z terenem obecnego Milanówka znajduje się w „Metryce Koronnej" (Metrica Regni), jak w XVI wieku określano całość ksiąg powstałych w wyniku działalności kancelarii królewskiej od początku panowania Kazimierza Jagiellończyka (1447 r.) do upadku Rzeczypospolitej po trzecim rozbiorze w 1795 r.[2] Interesujące jest to, kto był właścicielem tych ziem, na których położony jest Milanówek, zanim przeszły w ręce rodziny Lasockich. O jednym z nich pułkowniku Karolu Skalskim w książce „Milanówek - miejsce magiczne"[3], obszerny rozdział napisał Lech Jabłoński. Warto kiedyś prześledzić losy dóbr ziemskich Milanówka od  kiedy ich właścicielem (przynajmniej to jest udokumentowane) został urodzony w 1760 r. Teofil Goltz. Być może istnieją jakieś dokumenty, które ostatecznie wyjaśnią etymologię słowa „Milanówek".

Nie wykluczam, że istnieją jakieś związki Milanówka z miejscowościami Milanów. W Polsce istnieją dwie miejscowości o tej nazwie. Jedna z nich to  Milanów - wieś w woj. lubelskim, w pow. parczewskim, w gminie Milanów, druga zaś to  Milanów - wieś w woj. mazowieckim, w gminie Chynów w pow. Garwolińskim.

Jeśli chodzi o pierwszy wymieniony Milanów to dowiedziałem się, że po raz pierwszy w źródłach historycznych nazwa wsi Milanów pojawiła się w 1431 roku. Wieś była wówczas własnością szlachcica Andrzeja Kostro. W 1440 r. niejaki Mroczko z Milanowa, rządca łukowski, kupił starostwo parczewskie. W XVII wieku Milanów należał do dóbr Potockich, a później Czetwertyńskich, którzy zbudowali tu piękną rezydencję.

Ten drugi Milanów - to wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Chynów. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego. Nie udało mi się pozyskać informacji o historii tej wioski.

Jeden z tropów nazwy Milanówek - i to bardzo mocny -  prowadzi do... Wilanowa. W XIII na terenie dzisiejszego Wilanowa powstała osada o nazwie Milanów, własność klasztoru Benedyktynów w Płocku. W 1338 r. - Milanów stał się własnością książąt Mazowieckich. W 1378 - książę Janusz przekazał osadę swojemu podkomorzemu, którego potomkowie przyjmują nazwisko... Milanowscy. Koniec XIV w. - Milanowscy postawili murowany dwór i kaplicę. II połowa XVII wieku - to początek rozkwitu Milanowa pod rządami Leszczyńskich. Na miejscu dworu rozpoczęto budowę murowanego pałacu, przerwaną przez potop szwedzki. W 1676 - posiadłość kupił król Jan III Sobieski. Architekci Tylman z Gameren, a później August Locci wznieśli tam letni pałac królewski, z początku nazywany Villa Nova, później przemianowany na swojski Wilanów.

Milanowscy byli rodziną niezwykle ruchliwą. Z nimi wiąże się też historia Czerniakowa. Mianowicie w 1502 r. właścicielem wsi został Mikołaj Milanowski.

Dziwne są te ślady związane z rodziną Milanowskich, ale może ślad amerykański dostarczy nam kiedyś nowych informacji. Otóż na tamtejszych stronach internetowych rozpoczęło się poszukiwanie pod hasłem: Discover Your Family Story (odkryj historię swojej rodziny) i zapytania:

What we know about the Milanowski Family? Where were Milanowski families living in 1920? (Co wiemy o rodzinie Milanowskich? Gdzie żyły rodziny Milanowskich w 1920?) Zamieszczono tam również następujące wyjaśnienie: Polish: habitational name for someone from a place called Milanowo, Milanów, or Milanówek, all named with the personal name Milan (see Milan 3) or with a derivative of the adjective miły 'pleasant', 'favorable'.

(Wg polskiego obyczaju nazwisko Milanowski oznacza kogoś, kto wywodzi się z miejscowości o nazwie Milanowo, Milanów lub Milanówek; te wszystkie nazwy zawierają słowo-korzeń "milan" (zob. Milan 3) ; "milan" to słowo pochodne od przymiotnika "miły", tj. "przyjemny", "łaskawy", ulubiony", "umiłowany" , "życzliwy".) Zaprzyjaźniona anglistka Iwona Rychter, z którą konsultowałem cytaty angielskojęzyczne, zwróciła mi uwagę, że być może nazwa pochodzi od serbskiego imienia Milan, a może od angielskiej nazwy Mediolanu „Milan" (po włosku Milano).

Pozostaje uzbroić się w cierpliwość i czekać w nadziei, że może kiedyś jakiś dociekliwy student z Milanówka podejmie się napisania pracy magisterskiej na temat genealogii nazwy tej miejscowości. Może dopiero wtedy uda mu się tę sprawę definitywnie wyjaśnić.

[1] "Mazowiecka elita feudalna późnego średniowiecza" (W-wa 1975 r., s. 96).

[2] Księgi Metryki Koronnej przechowywano początkowo w Krakowie, a od czasów Zygmunta III Wazy w Warszawie. Kilkakrotnie księgi  były wywożone za granicę, ale szczęśliwie udało się je odzyskać i obecnie księgi Metryki Królestwa Polskiego są przechowywane w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie.

[3] A. Pettyn „Milanówek - miejsce magiczne", TMM 2005 r.